Nghi án Trịnh Công Sơn đạo nhạc: "Nên gọi là lấy cảm hứng hơn là đạo"

Chỉ sau dịp kỷ niệm 10 năm ngày mất của Trịnh Công Sơn ít ngày, cư dân mạng giật mình khi có thông tin nghi vấn ca khúc Con mắt còn lại của nhạc sĩ này giống một tác phẩm cổ điển của Mỹ.

Để viện dẫn cho nghi vấn này, một blogger đã đưa ra bản phối tác phẩm The Syncopated Clock của Leroy Anderson sáng tác năm 1945 và được Gontiti phối khí năm 1983 và bản phối Con mắt còn lại của Trịnh Công Sơn sáng tác năm 1992 để so sánh với bản phối acappella do 5 Dòng kẻ trình bày. Trước một tượng đài âm nhạc và có nhiều fan như nhạc sĩ họ Trịnh, blogger này đã rất thận trọng cho rằng, có thể trong vô thức, tác phẩm này được đạo lại mà tác giả không hay. Khi tiếp xúc hai bản nhạc, người nghe dễ dàng nhận thấy sự giống nhau giữa giai điệu hai ca khúc, đặc biệt ở đoạn dạo đầu.

 

Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn


Nghi vấn được đặt ra ngay lập tức đã nhận được rất nhiều phản hồi của cộng đồng mạng. Nhiều cư dân mạng tỏ ra bất ngờ khi nghe hai bản nhạc. Họ đặt những câu hỏi với sáng tác của Trịnh Công Sơn và đi tìm những điểm giống nhau trong nốt nhạc, hòa âm và phối khí của hai bản nhạc. Dẫu vậy, với cái nhìn của những người không thực sự thông thạo về chuyên môn âm nhạc, những bình luận của nhiều độc giả chỉ mang tính hình dung về sự giống thông qua việc nghe quen tai.

Ca khúc Con mắt còn lại do 5 Dòng kẻ thể hiện hòa giọng Trịnh Công Sơn. Nguồn Youtube

Tuy nhiên, rất nhiều người tin ở thành ý của Trịnh Công Sơn khi sáng tác các tác phẩm âm nhạc của mình. Trịnh Công Sơn viết nhạc tự nhiên, tính khí lại không bon chen, không mưu cầu danh vọng từ việc sáng tác nên việc khẳng định ông đạo nhạc là khó chấp nhận. Độc giả Quang Nguyễn viết “Cái giống có chăng chỉ là beats của hai bài giống nhau, mà điều đó không nói lên gì cả. Nếu có phần hơi hướng giống nhau, có chăng là phần phối khí. Cần phải xem ai là tác giả phối khí bài hát do Elvis Phương trình bày. Nếu khi nghe các phối khí khác thì không thể kết luận hai bài hát này giống nhau”. Đồng quan điểm, độc giả Trương Thái Du tiếp lời: “Trịnh Công Sơn không có lý do để copy nhạc của người khác. Nếu bỏ “Con mắt còn lại” thì Trịnh Công Sơn vẫn là Trịnh Công Sơn”.

Những người theo trường phái này cũng cho rằng cần phải rất thận trọng khi dùng từ "đạo nhạc". “Biển trời âm nhạc mênh mông, có vô tình chạm nhau một chút là lẽ thường tình. Nhạc sĩ Trịnh tài hoa chưa hẳn viết cho mọi người thưởng thức mà chủ thể nói lên tiếng lòng của mình. Không nên dùng từ “đạo” hết sức xúc phạm. Kính mong không nên bàn luận chuyện nhỏ nhặt như vậy” – một độc giả bình luận.

Nhạc sĩ  Leroy Anderson, tác giả của The Syncopated Clock


Trong rất nhiều ý kiến được đưa ra bàn luận, nhiều người tỏ ra mong muốn nhận sự phân định rõ ràng của giới chuyên môn về âm nhạc để có được kết luận công bằng nhất đối với Trịnh Công Sơn trong trường hợp này. Một số độc giả thì có thái độ ngờ vực về khái niệm gọi là đạo nhạc ở trường hợp này hoặc cho rằng The Syncopated Clock giống tác phẩm Yellow bird hơn là Con mắt còn lại của Trịnh Công Sơn.

Tác phẩm Con mắt còn lại của Trịnh Công Sơn đã lấy nguyên câu thơ "Còn hai con mắt khóc người một con" trong bài thơ Mắt Buồn của thi sĩ "điên" Bùi Giáng, để viết ca khúc Con mắt còn lại năm 1992.

Bản phối “The Syncopated Clock” của Gontiti phối  năm 1983

Trong khi đó, The Syncopated Clock được Leroy Anderson viết trong năm 1945 trong khi phục vụ trong quân đội Mỹ và được phân công làm Trưởng ban Scandinavia của tình báo quân sự ở Washington. Anderson đã được Arthur Fiedler mời làm chỉ huy Dàn nhạc giao hưởng Boston popular trong đêm nhạc thường niên Havard. Anderson muốn giới thiệu một tác phẩm mới tới Fiedler và sáng tác một bài hát về một chiếc đồng hồ với một nhịp điệu syncopated. Ý tưởng viết tác phẩm này đến với Anderson trước khi ông viết nhạc. Anderson ghi lại tác phẩm này cho hãng Decca Records trong năm 1950 với các nhạc công tốt nhất được lựa chọn từ nhiều dàn nhạc khác nhau ở New York.

Khi The Syncopated Clock được ghi âm vào năm 1950, nó được các nhà sản xuất của WCBS - một chương trình TV mới có tên "Late Show" - chú ý. Đó là một chương trình hàng đêm với format những bộ phim cũ. Đoạn nhạc này được chọn làm nhạc nền cho "Late Show" và đã khiến âm nhạc Anderson được nhiều người biết đến. Syncopated Clock đã được chương trình này sử dụng trong 25 năm tiếp theo, và trở thành một tác phẩm mà nhiều người Mỹ có thể dễ dàng ngâm nga hoặc huýt sáo, thậm chí rất ít người đã biết tên của nhà soạn nhạc đã viết ra nó.

"Con mắt còn lại": "Nên gọi là lấy cảm hứng hơn là đạo"

Trước mong muốn tìm hiểu rõ hơn về sự tương đồng giữa hai tác phẩm Con mắt còn lại của Trịnh Công Sơn (1992) và bản phối The Syncopated Clock của Gontiti (1983), chúng tôi đã trao đổi với trưởng Box nhạc Trịnh tại TTVNOL và một nhà nghiên cứu âm nhạc uy tín.

Nguyệt Ca – người đã có thời gian rất dài làm trưởng Box nhạc Trịnh tại TTVNOL và nghiên cứu khá kỹ về âm nhạc cũng như cuộc đời của Trịnh Công Sơn tỏ ra không bất ngờ về sự giống nhau của hai bản phối này. Sau khi nghe hai bản phối chúng tôi cung cấp, Nguyệt Ca chia sẻ: “Về hòa thanh thì có vài nét giống, giai điệu thì không giống. Đoạn đầu có vẻ hơi hơi na ná, nhưng càng về sau càng khác. Đoạn đầu, khoảng 2 - 3 câu nhạc đầu, có cảm giác như The Syncopated Clock có thể dùng nó làm đoạn dạo nhạc của bài Con mắt còn lại nhưng càng về sau giai điệu càng khác hẳn. Nếu nói giống, tôi chỉ thấy giống 5 nốt nhạc đầu thôi còn đoạn điệp khúc thì hoàn toàn khác. Tôi thấy chỉ có 2 câu nhạc là có hòa thanh khá giống đoạn đầu của Con mắt còn lại. Nghe lần 1 có thể thấy hơi giống nhưng nghe đến khoảng lần thứ 5 thì thấy nó đúng là không liên quan”.

Nguyệt Ca cho biết thêm: “Ở trong Box Trịnh, chúng tôi cũng hay nói đùa là Trịnh Công Sơn đạo bài Boulevard vì 4 nốt đầu của bài Chiếc lá thu phai giống hệt 4 nốt đầu của bài Boulevard. Tuy nhiên, tôi không rõ khái niệm giống bao nhiêu % thì mới gọi là đạo nhạc nhưng nếu chỉ là vài nốt nhạc hao hao giống thì chắc có rất nhiều trường hợp bị gọi là "đạo nhạc”.

“Theo tôi, Trịnh Công Sơn không bao giờ nghĩ đến việc đạo nhạc vì ông ấy viết nhạc dễ dàng lắm, bản thân ông ấy là người sống phẳng lặng, ngây thơ, không bon chen tranh giành và cũng không mong danh lợi hay tiền bạc từ việc sáng tác nhạc” - Nguyệt Ca đưa ra nhận xét riêng của mình.

Chúng tôi tiếp tục mang hai bản nhạc này để lấy ý kiến của một nhạc sĩ - nhà nghiên cứu âm nhạc (anh đề nghị được giấu tên). Nghe xong hai bản nhạc, anh khẳng định: “Đây không thể gọi là đạo nhạc được vì nó không giống hoàn toàn một câu nhạc nào cả”.

Cụ thể hơn, anh cho biết, hai ca khúc giống nhau về màu sắc giai điệu. Về chất liệu âm nhạc, nếu là trong trường nhạc hoặc trong sáng tác âm nhạc cổ điển có một dạng tác phẩm gọi là biến tấu trên chủ đề hoặc lấy cảm hứng từ một tác phẩm để viết lên một tác phẩm. Con mắt còn lại nằm ở dạng này thì đúng hơn. Tuy nhiên, nếu là dạng này thì phải ghi rõ biến tấu trên chủ đề hoặc ngẫu hứng từ tác phẩm. Còn nếu không ghi có nghĩa là hai tác phẩm độc lập và vì là hai tác phẩm độc lập mà nó lại có nét tương đồng như thế nên người ta có quyền nghi ngờ về nguồn gốc của tác phẩm ra đời sau.

Ở bài Con mắt còn lại của Trịnh Công Sơn, câu chủ đề, câu 1 là "Còn hai con mắt khóc người một con, còn hai con mắt một con khóc người". Theo bố cục âm nhạc được chia thành 2 tiết. Tiết một là "Còn hai con mắt khóc người một con". Tiết 1 này lại được chia thành 2 mô típ: một là “còn hai con mắt”, hai là "khóc người một con". Nếu nốt nhạc thì cái mô típ đầu tiên được coi là một trong hai chất liệu (chất liệu 2 là mô típ 2) dùng để phát triển cho toàn bài. Trong sáng tác âm nhạc, câu 1 quan trọng vì nó sẽ ảnh hưởng tới sự phát triển của toàn bộ tác phẩm. Ở trường hợp này, chất liệu 1 ở "Con mắt còn lại" hoàn toàn giống với chất liệu của bài The Syncopated Clock của Leroy Anderson, Mô típ (hoặc chất liệu 1) là rê mi fa# hoàn toàn giống mô típ (hoặc chất liệu 1) là rê mi fa# (giọng rê trưởng). Bên cạnh đó, cả hai bản nhạc đều viết trên giọng trưởng có nhịp độ giống nhau, chất liệu giống nhau. Sự phát triển của giai điệu âm nhạc trong quá trình sau mô típ 1 của cả hai bài tuy có khác nhau song nó vẫn có nhiều nét tương đồng ngay cả âm khu được sử dụng trong tác phẩm của cả 2 bài cũng giống nhau.

Tóm lại, khi bản nhạc The Syncopated Clock do guitare thể hiện được vang lên trước người nghe nhạc Việt Nam, sẽ có rất nhiều người không biết đó là một tác phẩm nước ngoài mang tên The Syncopated Clock mà nhiều người trong tâm hồn vang lên hoặc miệng sẽ buột ra câu hát "Còn hai con mắt khóc người một con..." trong ca khúc Con mắt còn lại của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn. Và cũng có thể mọi người sẽ nghĩ tiếng đàn đấy là của một ai đó yêu nhạc Trịnh có tâm hồn nghệ sĩ phiêu theo cảm hứng từ bài hát của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn. Gọi là đạo thì hơi khó nhưng gọi là lấy cảm hứng từ bản nhạc này nhưng quên không ghi rõ nguồn gốc thì hợp lý hơn. Có thể, Trịnh Công Sơn có nghe bất chợt đâu đó cái giai điệu ấy rồi bỗng nổi cảm hứng viết ca khúc này.

"Theo Hội nhạc sĩ Việt Nam thì phải giống liên tục 12 nốt liền nhau mới gọi là đạo nhạc nên cái này chưa đủ để nói tác phẩm của Trịnh Công Sơn đạo tác phẩm. Thực ra thì ở phương Tây, công chúng sẽ nghĩ khác về trường hợp này. Nhưng ở ta vì Trịnh Công Sơn là một cái tên nhạy cảm rồi nên sẽ rất ít người chấp nhận từ "đạo nhạc” – vị nhạc sĩ này kết luận.

Chúng tôi sẽ tiếp tục ghi nhận ý kiến của các nhà chuyên môn và những người có liên quan để gửi tới bạn đọc.

Theo Trần Lê - VTC


Newer news items:
Older news items:

Pháp Âm


PopUp MP3 Player (New Window)

Hình ảnh chùa Phúc Lâm - Biên Hòa

ĐÚC TƯỢNG QUÁN THẾ ÂM MỪNG PHẬT ĐẢN



Get the Flash Player to see this player.

TIN QUAN TÂM

Joomla 1.5 Featured Articles
By Quần Anh - email: quananh@chuaphuclam.com. All rights reserved.